De geschiedenis van wijnhuis Gaja begint in 1859, het jaar waarin Giovanni Gaja, een lokale druiventeler te      Barbaresco, Piemonte, een wijnbedrijfje onder z’n eigen naam opricht.

Een generatie later is het Angelo, grootvader van de huidige eigenaar, die het maken van wijn voortzet met dezelfde vastberadenheid als zijn vader. Hij wordt daarin gesteund door Clotilde Rey met wie hij in 1905 in het huwelijk treedt. Ze leren hun telg Giovanni – genoemd naar zijn opa dus – dat je als wijnmaker geen concessies moet doen; niets mag ten koste gaan van de kwaliteit van de wijn.

In 1961 komt Giovanni’s zoon Angelo in het familiebedrijf werken. Na zijn afstuderen als econoom aan de Universiteit van Turijn en het behalen van het diploma op de School voor Viticultuur & Oenologie te Alba, was de jonge Angelo naar het buitenland vertrokken voor een stage op wijnbedrijven in de Bordeaux, Bourgogne, langs de Rin en in Californië. Vol frisse ideeën was hij nu teruggekeerd naar zijn geboortestreek Piemonte.

Als Angelo Gaja in 1970 het bedrijf van zijn ouders overneemt, vraagt hij z’n oud klasgenoot en wijnmaker Guido Rivella hem te assisteren. Samen voeren ze een aantal voor de streek zeer revolutionaire veranderingen door. Zo verkleinen ze de opbrengsten per hectare soms met wel de helft van het aantal toegestane liters, ze experimenteren met vinificatiemethoden, de aanplant van nieuwe - zowel rode als witte - druivenrassen en baanbrekende rijpingstechnieken. De resultaten zijn verbluffend en Gaja verovert met zijn prachtige Barbaresco's - het vlaggenschip van het bedrijf - de hele wereld.

De nebbiolodruiven voor de Barbaresco van Gaja waren van oudsher afkomstig van verschillende wijngaarden. Zo deden Angelo’s vader, grootvader en diens vader dáárvoor dat ook al. Hoewel de jonge Angelo aan deze traditie geen einde zou maken, lanceerde hij een nieuwe lijn Barbaresco's van één enkele wijngaard. Voor deze experimentele single vinyard wijnen ontstond steeds meer belangstelling.

Als voorstander van een dynamische, puur op kwaliteit gerichte wijnbouwcultuur, besluit de briljante wijnmaker vanaf 1996 helemaal te breken met het in zijn ogen te conservatieve en beperkende Italiaanse systeem van herkomstbenamingen. Alleen zijn traditionele Barbaresco komt nog als prestigieuze DOCG op de markt. Alle andere rode enkel-wijngaard-wijnen laat hij bewust 'declasseren' tot regionale Langhe Nebbiolo DOC. Het zijn de Sorì San Lorenzo, de Sorì Tildìn en de Costa Russi.

Dezelfde naamsverandering onderging ook Gaja’s Barolo Sperss. Met uitzondering van de Dagromis Barolo DOCG dragen ook Sito Moresco en Conteisa de Langhe DOC vermelding. Op het etiket van zijn witte toppers uit Piemonte, de Rossj-Bass, Alteni di Brassica en Gaia & Rey prijkt eveneens Langhe DOC. Immers, voor Gaja staat niet de afkorting garant voor goede kwaliteit van een wijn maar de naam van de producent.

Andere grote Gaja-wijnen uit de Toscane

In de Maremmastreek bij Bolgheri binnen de gemeente Castagneto Carducci, wordt Angelo Gaja in 1996 eindelijk eigenaar van een ander bezit in Toscane: de Ca’Marcanda. De naam van zijn nieuwste project refereert aan de eindeloze onderhandelingen die Angelo voerde voor hij dit stuk land kon kopen.

Tot aan de jaren '30 van de vorige eeuw was deze regio een overwegend moerasachtig gebied zonder wijnbouw. Maar nadat was ontdekt dat op wat grotere hoogte de bodem en klimaat hier zeer geschikt zijn voor cultivatie van met name cabernet sauvignon, merlot, cabernet franc en syrah vestigden zich steeds meer wijnbedrijven in het gebied.

Omdat Bolgheri geen wijntraditie kent genieten producenten een hoge mate van vrijheid om te doen en laten wat ze willen. Zo konden dus wijnen geproduceerd worden in de stijl van rode Bordeaux, de streek die door zijn ligging en klimaat grotendeels model stond voor veel Italiaanse wijnen in de omgeving van Bolgheri.

Hiernaast plantte een enkele wijnproducent ook de autochtone sangiovese aan. Zo ontstonden door assembleren overwegend 'internationale' wijnen maar met een Italiaans accent. Angelo Gaja behoort ook tot de selecte groep van vooraanstaande wijnmakers die zich bezighouden met de productie van dit nieuwe type Italiaanse wijn. En met succes getuige zijn Promis, Magari en Camarcanda.

Ca’Marcanda ‘Promis’ IGT

Promis is Gaja’s “jonge stokken wijn” afkomstig uit de leem-, en kleirijke delen van de Ca’Marcandawijngaarden. De wijn is samengesteld uit merlot, syrah en sangiovese (respectievelijk 55%, 35% en 10%) die elk afzonderlijk in twee weken worden vergist in roestvrijstalen tanks.

Nadat de melkzure gisting is voltooid worden de drie jonge wijnen gemengd en gedurende achttien maanden gelagerd in oude barriques. Na botteling blijven de flessen nog een half jaar in de kelders van het bedrijf voordat ze hun weg vinden naar restaurants, de betere brasseries, pizzeria’s en bistro’s.

Promis is een heerlijke rijpe, romige en zachte wijn met versmolten vanilletonen vanwege zijn subtiele houtrijping. De wijn zit met zoete bramen en bosbessen barstensvol zwart fruit en is door zijn middelvolle structuur ook jong gedronken een aanrader.

Ca’Marcanda Magari IGT

IGT-wijn van de Ca’Marcandagaarden vlak bij het stadje Castagneto Carducci. Magari is lokaal Italiaans voor ‘kon het maar zo zijn’ en het herinnert Angelo aan de tijd dat de Ca’Marcanda hem nog niet toebehoorde.

De druivensoorten voor deze fantastische wijn zijn niet de te verwachten Toscaanse sangiovese, maar merlot, cabernet sauvignon en cabernet franc. Ze groeien op zowel de zand-, kalk-, klei- en steenrijke witte bodems als op de leem- en kleirijke terre brune van het landgoed en worden lekker rijp geplukt.

De drie rassen worden apart geoogst en vergist. Hierna wordt de wijn gedurende achttien maanden in nieuwe en gebruikte eikenhouten fusten gelagerd. Hierop volgt een half jaar flesrijping.

Magariis een grote wijn samengesteld als een typische Bordeauxblend maar met onmiskenbaar Italiaanse karakteristieken. Met veel complexiteit, kruiderijen en zwart fruit is het een volle wijn met heel veel lengte.

Nota bene: de eerste oogst in 2000 kreeg van Robert Parker al 93 punten, een uitzonderlijke prestatie voor een wijn van zulke jonge stokken. Waarmee natuurlijk ook weer het potentieel van deze wijn is benadrukt, want ieder jaar wordt Magari complexer en geraffineerder. En gewilder.